Szukaj

Niezbędne dla mózgu składniki diety ciężarnej i maluszka


Witam. Niniejsze zestawienie składników odżywczych stanowi w większości zbiór mądrych rzeczy wyciągniętych z publikacji naukowych. Aby nie przeinaczyć znaczenia są to cytaty - z podanym źródłem oczywiście. Ufam wynikom badań naukowych i dlatego, w jak najwierniejszy sposób chciałam przedstawić zebrane informacje.

1. Żelazo

Żelazo jest pierwiastkiem niezbędnym do prawidłowego funkcjonowania organizmu, obecnym w prawie wszystkich komórkach, w tym m.in. w dwóch najważniejszych ferroproteinach - hemoglobinie, biorącej udział w transporcie tlenu i mioglobinie, występującej w mięśniach i odgrywającej rolę w magazynowaniu tlenu. Inne ferroproteiny, jak cytochromy, katalazy, peroksydazy, odgrywają rolę w metabolizmie komórkowym.

,,... jest niezbędne do prawidłowego funkcjonowania ośrodkowego układu nerwowego. Bierze udział w produkcji osłonek mielinowych włókien nerwowych i utrzymaniu ich prawidłowej funkcji. Jest także potrzebne do normalnego metabolizmu dopaminy, gdyż niedobór żelaza upośledza jej wychwyt zwrotny w mózgu. Niedobór żelaza wpływa również na przemiany oraz funkcje innych neurotransmiterów (serotoniny i GABA).

Większość informacji o wpływie żelaza na funkcjonowanie mózgu pochodzi z badań na zwierzętach. Wykazały one, że niedobór żelaza w początkowym, krytycznym dla rozwoju mózgu okresie życia - w odróżnieniu od niedoboru w późniejszym okresie życia - powoduje zmiany w mózgu, manifestujące się zaburzeniami zachowania, które nie ustępują pomimo stosowania żelaza. Obserwacje powyższe są niezwykle ważne, gdyż sugerują, że niedobór żelaza w okresie rozwoju ośrodkowego układu nerwowego u niemowląt i małych dzieci może negatywnie wpływać na jego zawartość w tkance mózgowej, a tym samym nieodwracalnie upośledzać rozwój psychomotoryczny i funkcjonowanie ośrodkowego układu nerwowego." 1

,,W wielu badaniach oceniano wpływ suplementacji żelazem na rozwój fizyczny, ale wyniki ich nie są jednoznaczne. Wykazano zarówno korzystny efekt, brak wpływu, a nawet - jeżeli żelazo było podawane dzieciom bez jego niedoboru - niekorzystny wpływ suplementacji żelazem na rozwój fizyczny dziecka." 1

Jak ważne jest żelazo w diecie każdej ciężarnej nie trzeba nikogo przekonywać. Myślę że większość z nas musiała suplementować ten pierwiastek w którymś momencie.

W pierwszym trymestrze ciąży zwiększone zapotrzebowanie na żelazo jest częściowo pokrywane z zapasów ustrojowych kobiety. Później trzeba kontrolować jego poziom i ewentualnie suplementować. Okazuje się, że dzieci matek z niedokrwistością rodzą się z niższą masą urodzeniową i są bardziej zagrożone wystąpieniem niedokrwistości w pierwszym roku życia, kiedy podaż żelaza w pokarmie jest mała. Nie można również pominąć doniesień o tym, że u dzieci tych pojawiają się częściej zaburzenia zachowania oraz funkcji poznawczych. Istnieją prace, w których wykazano, że niska masa urodzeniowa dzieci matek z niedokrwistością może wiązać się z występowaniem nadciśnienia tętniczego w późniejszym ich życiu.

,,Zawartość żelaza w pokarmie kobiecym wynosi ok. 0,3-0,5 mg/l.2 Podobna jest jego zawartość w mleku krowim, ale wchłanianie żelaza z pokarmu kobiecego jest ok. 5 razy lepsze niż z mleka krowiego (50% vs. 10%). Zawartość żelaza w mieszankach mlecznych waha się od 1 mg/l (w mlekach niewzbogacanych w żelazo) do 15 mg/l (w niektórych preparatach wzbogacanych w żelazo)."

,,Z uwagi na fakt, że niedobór żelaza może niekorzystnie i być może nieodwracalnie wpływać na rozwój dziecka, w wielu krajach zaleca się podawanie profilaktyczne żelaza w wybranych grupach ryzyka. Odpowiednia zawartość żelaza w diecie jest głównym czynnikiem determinującym zapasy tego pierwiastka u niemowląt i małych dzieci, czego potwierdzeniem jest zmniejszenie się częstości występowania niedokrwistości z niedoboru żelaza w związku z poprawą sposobu żywienia niemowląt.

Profilaktyka pierwotna niedoboru żelaza u niemowląt (<12 m.ż.) i dzieci w wieku przedszkolnym (1-5 r.ż.) polega na odpowiednim żywieniu dziecka." 2.

Karmienie naturalne i mleka modyfikowane

  • Optymalnym sposobem żywienia niemowląt jest karmienie piersią (bez dodatkowego podawania płynów, mieszanek mlecznych, pokarmów stałych). WHO obecnie zaleca wyłączne karmienie piersią przez pierwszych 6 miesięcy życia.

  • Po zakończeniu wyłącznego karmienia piersią należy zachęcać do stosowania dodatkowych źródeł żelaza (ok. 1 mg/kg/24 h), najlepiej w postaci pokarmów uzupełniających.

  • W przypadku niemowląt karmionych piersią, które w wieku 6 miesięcy otrzymują niedostateczną ilość żelaza w pokarmach uzupełniających (tzn. < 1 mg/kg/24 h) wskazane jest podawanie preparatu żelaza w kroplach w dawce 1 mg/kg/24 h.

  • Niemowlętom do 12 m.ż. karmionym sztucznie lub w sposób mieszany wskazane jest podawanie - zamiast pokarmu naturalnego - tylko modyfikowanych mieszanek niemowlęcych wzbogacanych w żelazo.

Niemowlęta urodzone przedwcześnie

  • Zaleca się, aby niemowlętom urodzonym przedwcześnie lub z małą urodzeniową masą ciała karmionym piersią, podawać żelazo w kroplach w dawce 2-4 mg/kg/24 h (maks. 15 mg/24 h) od ukończenia 1 do końca 12 miesiąca życia.

Pokarmy stałe

  • Należy zachęcać, aby do przygotowania posiłków mlecznych (np. kaszek dla starszych niemowląt) stosować tylko pokarm naturalny lub mleka modyfikowane dla niemowląt wzbogacane w żelazo.

  • W miarę możliwości powyżej 6 miesiąca u dzieci karmionych piersią i od wieku 4-6 miesięcy u niemowląt karmionych sztucznie należy zalecać wprowadzenie do diety kaszek niemowlęcych wzbogacanych w żelazo bez dodatków smakowych. Aby zaspokoić zapotrzebowanie niemowlęcia na żelazo, dziennie należy podać co najmniej dwie porcje takiej kaszki.

  • Należy zachęcać rodziców, aby od ok. 6 m.ż. raz dziennie podawali dziecku pokarmy bogate w witaminę C (np. owoce, warzywa lub soki) w celu poprawy wchłaniania żelaza (najlepiej podczas posiłku).

  • Wskazane jest wprowadzanie zmiksowanego mięsa do diety dziecka po 6 m.ż., gdy jego rozwój umożliwia już spożywanie takiego pokarmu.

Mleko krowie

  • Do 12 miesiąca życia należy odradzać podawania mleka ubogiego w żelazo (np. niemodyfikowanego mleka krowiego, koziego lub sojowego).

  • Spożycie mleka krowiego u dzieci w wieku 1-5 lat powinno wynosić nie więcej niż ok. 700 g. Nadmierne spożycie mleka krowiego może ograniczyć spożywanie innych pokarmów z potencjalnie wyższą zawartością żelaza. 4

2. Kwas foliowy

,,Kwas foliowy bierze udział w podziałach komórkowych, na jego niedobór szczególnie narażone są szybko dzielące się komórki tkanek płodu. W ciąży ma miejsce wzrost zapotrzebowania na kwas foliowy, przy zbyt małej podaży tej witaminy jej stężenie w surowicy kobiety ciężarnej spada, osiągając około 50% w terminie porodu. Na niedobór kwasu foliowego, podobnie jak żelaza, narażona jest co trzecia ciężarna. Mimo, iż jest to związek bardzo rozpowszechniony (znajduje się w dużej ilości głównie w zielonych, liściastych warzywach), ulega szybkiej dezaktywacji w wyniku działania wysokich temperatur. Warto pamiętać, że obniżenie stężenia kwasu foliowego ma miejsce również u osób nadużywających alkoholu.

Niedobór kwasu foliowego jest bardzo niekorzystny dla kobiety i jej dziecka. Powoduje on występowanie niedokrwistości u ciężarnej i, w podobnym mechanizmie jak niedobór żelaza, u noworodka. Od pewnego czasu wiadomo również, że obniżone stężenie kwasu foliowego u matki może sprzyjać powstawaniu wad wrodzonych u potomstwa. Najpoważniejszymi z nich są wady cewy nerwowej, ale mogą to być też rozszczepy wargi i podniebienia. Mechanizm powstawania tych wad jak dotąd nie został wyjaśniony, ale wiadomo, że prawidłowe stężenia kwasu foliowego w surowicy u kobiety planującej ciążę w znaczący sposób zmniejsza ryzyko powstania takich wad u jej dziecka." 5

3. Kwasy omega 3 i omega 6

DHA - czyli kwas omega 3 - jest składnikiem, którego organizm nie jest w stanie sam sobie wytworzyć, a jego obecność w organizmie jest niezbędna. Spożywanie DHA zwiększa stężenie serotoniny w mózgu, zmniejsza rozrost komórek nowotworowych jelit, natomiast niedobór jest związany z chorobą Alzheimera, ADHD, depresją.

Kwas omega 6 - również trzeba dostarczyć w diecie. Odpowiada za ochronę mózgu przed stresem oksydacyjnym, jest bardzo ważnym składnikiem występującym w mózgu. Kwasy DHA i omega 6 - u noworodków wpływają na prawidłowy rozwój funkcji związanych z widzeniem i rozwojem inteligencji.

,,DHA i ARA to kwasy tłuszczowe z grupy Omega-3, które mają szczególne znaczenie dla prawidłowego rozwoju mózgu oraz wzroku. DHA znajduje się w każdej komórce ciała. Jest szczególnie istotny dla prawidłowej pracy mózgu, wpływa na ostateczny kształt układu nerwowego, zdolności umysłowe. Wykazano, że od połowy ciąży DHA wbudowuje się w siatkówkę oka dziecka i bierze udział w przekształcaniu sygnałów świetlnych w impulsy nerwowe, które przekazywane są do mózgu. Proces ten jest szczególnie intensywny w ostatnim trymestrze ciąży.


Jedynym źródłem DHA/ARA dla dziecka jest jego matka – najpierw przez łożysko, a następnie wraz z mlekiem karmiąc piersią. Wczesna suplementacja od 13. tygodnia ciąży pomoże Ci zgromadzić odpowiednie zapasy tych kwasów tłuszczowych, z których korzysta dziecko w drugiej połowie ciąży oraz podczas okresu karmienia piersią.

Nie ma potrzeby zwiększać w diecie ilości ARA – choć jego niewielka ilość powinna być dostarczana. Ważniejsza jest kwestia zwiększenia ilości DHA w diecie jeśli jesteś w ciąży.

Przyszła mama, chcąc uzupełnić ilość DHA w swoim organizmie, ma do wyboru dwa rozwiązania: sięgnąć po DHA pochodzenia roślinnego lub pozyskiwać je z ryb (one nie produkują kwasów Omega-3, lecz czerpią go ze spożywanych przez siebie alg). Istotne jest aby były to ryby morskie, najlepiej tłuste takie jak makrela, łosoś, dorsz, tuńczyk, śledź. Warto się upewnić, że pochodzą z czystych ekologicznie rejonów, w przeciwnym wypadku ryzykujemy, że są skażone na przykład ołowiem czy rtęcią. Najwygodniej jest sięgnąć po suplementy diety, które uzupełnią ilości kwasu DHA w organizmie.

Na rynku obecne są suplementy wielu firm, jednak oprócz sugerowania się firmą, reklamą czy opakowaniem spójrzmy na % zawartość aktywnych związków w kapsułkach. Prawda jest taka, że producentów suplementów tak naprawdę jest kilku na świecie – oni zajmują się ekstrakcją, oczyszczaniem, stabilizowaniem. Później firmy kupują od nich produkt i sprzedają pod własną marką. W kapsułkach różnych firm tak naprawdę jest ten sam preparat a różnica w cenie potrafi sięgać 100%. Pierwszą rzeczą powinien być więc rzut oka na skład związków czynnych – musi to być EPA i DHA oraz inne kwasy omega 3 a ich stosunek powinien być zbliżony do odpowiednio 1,5 : 1 : 0,5. Czas na stężenie związków czynnych – preparaty poniżej zawartości 35% kwasów omega-3 powinnaś od razu odrzucić – w takich preparatach użyto tanich składników. Najlepiej szukać preparatów o stężeniu ~65% związków czynnych (EPA i DHA) " 3

Czy dziecko potrzebuje suplementacji DHA?

,,Okazuje się że odpowiedź jest bardzo złożona – Amerykańska Akademia Pediatrii (American Academy of Pediatrics) postanowiła nie zajmować stanowiska w tej sprawie, stwierdzając, że za mało jeszcze wykonano badań, które mogłoby wykazać pełne bezpieczeństwo takich odżywek." 3

,,Potwierdziło się jednak, iż suplementacja DHA kobiet w ciąży może mieć olbrzymi – pozytywny – wpływ na prawidłowy rozwój wzroku dziecka.

Ciekawe, że to co jest pożądane w czasie rozwoju dziecka w brzuchu matki (DHA) nie powinno być już podawane po jego urodzeniu – natura jeszcze raz daje nam ciekawą naukę.

Żadne jednak z badań nie dyskwalifikuje DHA wraz z ARA jako suplementy dla noworodków. Żadne z badań nie zarejestrowało negatywnych skutków tych kwasów tłuszczowych (oprócz samego DHA podawanego noworodkom bez ARA) w rozwoju dzieci. Spożywanie DHA i ARA przez dzieci możemy więc uznać za całkowicie bezpieczne dla ich zdrowia, lecz na ich rzekome działanie należy patrzeć się z przymrużeniem oka." 3

Przedstawiłam tutaj dość obszerne, ale jednak wycinki bardzo ciekawej pracy poglądowej - przeglądu piśmiennictwa na ten temat. Polecam przejrzeć oryginalny artykuł (link), ponieważ zawiera dokładną analizę badań naukowych stanowiących podstawę wysuniętych wniosków.

W zasadzie nie mam nic do dodania. Ani jako mama, ani jako lekarz. Sama jednak pilnowałam DHA w ciąży i mojej Malutkiej też daję cały czas DHA.

4. LGG - czyli o probiotykach

Jednym z najbardziej szczegółowo przebadanych szczepów bakterii probiotycznych jest LGG (Lactobacillus rhamnosus GG). Na jego temat zostało napisanych ponad 500 publikacji naukowych.

LGG spełnia kryteria idealnego probiotyku, między innymi dlatego że:

- pochodzi z naturalnej mikroflory jelitowej człowieka;

- posiada zdolność przeżycia w środowisku przewodu pokarmowego;

- posiada zdolność przylegania do nabłonka jelitowego i szybko rozmnaża się w jelitach;

- nie jest chorobotwórczy ani szkodliwy dla gospodarza.

Przewód pokarmowy noworodków i niemowląt karmionych mlekiem matki 10 razy liczniej zasiedlają Bifidobacteria i Lactobacilli niż dzieci karmionych sztucznie mieszankami mlekozastępczymi.

Skład mleka matki jest dostosowany do zmieniających się potrzeb dziecka, zawiera przeciwciała oraz enzymy ułatwiające trawienie, zapewnia prawidłowy skład flory jelitowej i rozwój prawidłowej odpowiedzi immunologicznej.

Odtworzenie skomplikowanego składu mleka kobiecego w postaci preparatu zastępującego mleko matki nie jest dotychczas w pełni możliwe. Jednak w tej dziedzinie dokonał się w ostatnich latach olbrzymi postęp. Produkowane są mieszanki mleczne nowej generacji zawierające probiotyki, prebiotyki, swoim składem i działaniem coraz bardziej upodabniające się do pierwowzoru. Mieszanki mleczne nowej formuły zawierające w swoim składzie mieszaniny frukto- i galaktooligosacharydów FOS/GOS, probiotyki, będące też synbiotykami, poprzez swój skład mają wpływ na kształtowanie się flory jelitowej niemowląt.

Badania wykazały, iż nowa formuła mleka dla niemowląt, mleko początkowe i następne zawierające dodatek GOS i FOS, stymuluje wzrost flory jelitowej (Bifidobacteria i Lactobacilli), metabolitów bakteryjnych oraz konsystencję i pH stolca. Wyniki badań wykazują, iż karmienie mieszankami mlecznymi synbiotycznymi zawierającymi GOS oraz Lactobacillus fermentum hereditum szczególnie dobrze jest znoszone przez niemowlęta starsze, w wieku od 6 do 12 miesięcy, a w wyniku karmienia wzrasta koncentracja Lactobacilli w stolcu. Mleka te poprzez stymulację korzystnej mikroflory jelitowej zapobiegają zaparciom. Wykazano obniżoną częstotliwość występowania zakażeń żołądkowych, jak również zakażeń dróg oddechowych u dzieci karmionych mieszankami nowej formuły. 4

,,W ostatnich latach stwierdzono wyraźny wzrost schorzeń alergicznych, zwłaszcza w wysoko rozwiniętych krajach Europy. W wielu państwach różnorodne reakcje alergiczne obserwuje się u 35 procent społeczeństwa. Najnowsze badania potwierdzają występowanie współzależności pomiędzy mikroflorą jelitową a alergią. Naukowcy doszli do wniosku, że odpowiednie zadbanie o skład mikroflory jelitowej może być kluczowym elementem zapobiegania i niwelowania skutków ubocznych alergii pokarmowych." Udowodniono m.in. zbawienny wpływ LGG na niwelowanie m.in. alergii na mleko krowie u dzieci. ,,Stosowanie probiotyków jest całkowicie uzasadnione, ale tylko pod warunkiem, że przepisywany jest produkt zawierający szczep bakterii o dobrze udokumentowanym działaniu w przypadku danej choroby."

Źródła:

1. <http://www.forumpediatryczne.pl/artykul/zelazo-w-zywieniu-niemowlat/2349/3.html>

2. <http://www.forumpediatryczne.pl/artykul/zelazo-w-zywieniu-niemowlat/2349/4.html>

3. <https://wisenutrition.wordpress.com/2009/08/31/aradha-%e2%80%93-jak-zapewnic-optymalny-rozwoj-mozgu-%e2%80%93-odzywianie-sie-przyszlych-matek-oraz-karmienie-noworodkow/>

4.. Leokadia Bąk-Romaniszyn, Krzysztof Zeman, "Probiotyki i prebiotyki w profilaktyce i leczeniu chorób u dzieci Probiotics and prebiotics in the prevention and treatment of diseases in children

5. <http://www.folik.pl/konsekwencje-dla-plodu>

6. http://www.netmama.pl/magazyn/zdrowie/zyj-zdrowo/probiotyki-fakty-i-mity/

#LGG #lgg #kwasfoliowy #żelazo #dhaDHAomega #DHA #omega #ARA #ciąża #witaminy #zdrowie #niemowlę #mózg

Pobierz bezpłatny mini e-Book

"Ćwiczenia z myślenia"

Wszelkie prawa zastrzeżone na rzecz Elżbiety Szymańskiej @2016-2020

Sprzedawca:

Indywidualna praktyka lekarska Elżbieta Szymańska

ul. Rejtana 10/14

Bydgoszcz 85-001

NIP 8882743692